İçeriğe geç
Rebitra

📖 Sözlük · Terim

Ekran okuyucu nedir?

Kısa cevap

Ekran okuyucu, ekrandaki metni ve öğeleri sesli olarak okuyan yardımcı yazılımdır. Görme engelli kullanıcılar siteyi göremeden, başlıklar, bağlantılar ve form alanları üzerinden gezinir. Bu yüzden doğru başlık yapısı ve etiketler sitenin erişilebilir olmasının temelidir.

Son güncelleme: 21 Ekim 2026 · Hazırlayan: Rebitra ekibi

Kısaca ne işe yarar?

Ekran okuyucu, bir sayfanın kodundaki yapıyı okuyup kullanıcıya sesle aktaran programdır. Bilgisayarlarda NVDA ve JAWS, Apple cihazlarında VoiceOver, Android'de TalkBack bilinen örneklerdir. Kullanıcı fareyle değil klavye ve kısayollarla ilerler: yalnızca başlıkları sıralamak, sadece bağlantıları listelemek ya da form alanları arasında atlamak gibi.

Bu, sitenizin görsel tasarımından bağımsız bir gerçektir. Ekran okuyucu rengi, yerleşimi ya da animasyonu değil, HTML'deki anlamı okur. Sayfa gözle güzel görünse bile kodu düzensizse dinleyen kişi için anlaşılmaz olabilir.

Örnekle anlatalım

Yüreğir'de faaliyet gösteren bir fizyoterapi kliniğinin sitesinde randevu formu var. Formdaki alanların yanında yazı yok, yalnızca gri placeholder metinler duruyor. Gören biri için sorun yok; ama ekran okuyucu kullanan hasta alana geldiğinde "düzenleme alanı" duyuyor ve ne yazması gerektiğini bilmiyor.

Çözüm, her alana kodda bağlı bir etiket (label) eklemek, butona "Gönder" yerine "Randevu talebini gönder" gibi anlaşılır bir ad vermek ve hata mesajlarını da okunabilir hale getirmektir.

Ekran okuyucu dostu sitenin temelleri

  • Doğru başlık sıralaması: Sayfada tek bir H1, altında mantıklı H2 ve H3'ler olmalı. Kullanıcı yalnızca başlıkları listeleyerek sayfanın haritasını çıkarır. Stil için başlık etiketi seçmek bu haritayı bozar.
  • Alt metin: Anlam taşıyan görsellere kısa ve gerçek bir açıklama yazılır; süs görselleri boş alt metinle işaretlenir.
  • Anlamlı bağlantı metni: Tek başına "buraya tıklayın" yerine ne olduğunu söyleyen bir ifade kullanın.
  • Klavye ile gezilebilirlik: Menü, açılır pencere ve formlar fare olmadan kullanılabilmeli.
  • Sayfa bölümleri: Üst bilgi, ana içerik ve alt bilgi gibi bölgeler semantik etiketlerle işaretlenmeli.

Sık yapılan hatalar

Her şeyi tasarımcı gözüyle çözüp kodu atlamak, başlıkları boyut ayarı için seçmek ve yalnızca renkle bilgi vermek (ör. hatalı alanı sadece kırmızıya boyamak) en yaygın hatalardır. Bunların çoğu tasarım aşamasında düşünülürse maliyetsiz, yayından sonra düzeltilirse zahmetlidir.

Erişilebilirlik tek seferlik değil, UI/UX tasarım sürecinin parçası olmalıdır. Renk ve tema tarafı için karanlık mod yazımıza da bakabilirsiniz.

UI/UX Tasarım için ücretsiz ön görüşme: bu konuyu kendi işinize göre netleştirelim.

Bununla ilgili diğer sorular

Ekran okuyucuyu kendi sitemde nasıl deneyebilirim?

Bilgisayarda ücretsiz NVDA, Mac ve iPhone'da VoiceOver ya da Android'de TalkBack ile sitenizi gözünüz kapalıyken gezmeyi deneyin. Başlıkların, formların ve butonların anlaşılır okunup okunmadığını görmek çok öğreticidir.

Ekran okuyucu uyumu SEO'ya yarar mı?

Dolaylı olarak yarar. Düzgün başlık yapısı, alt metin ve anlamlı bağlantılar hem ekran okuyucuya hem arama motorlarına sayfanın yapısını anlatır. Yine de erişilebilirliğin asıl amacı herkesin siteyi kullanabilmesidir.

İlgili hizmetler

Bölgelere göre

Benzer terimler

Projenizi konuşalım.

İlk görüşme ücretsiz. Yazılı teklif ve takvim 48 saat içinde.

Ara WhatsAppTeklif Al