İçeriğe geç
Rebitra

📖 Sözlük · Terim

Halüsinasyon (uydurma cevap) nedir?

Kısa cevap

Halüsinasyon, bir yapay zeka modelinin gerçekte olmayan bir bilgiyi doğru ve kendinden emin bir dille söylemesidir. Model bilmediği yerde boşluk bırakmak yerine olası görünen bir cümle üretir. Müşteriyle konuşan botlarda bu, yanlış fiyat ya da var olmayan bir kampanya vaadi demektir.

Son güncelleme: 21 Ekim 2026 · Hazırlayan: Rebitra ekibi

Kısaca ne işe yarar?

Halüsinasyon bir özellik değil, bir risktir; bu yüzden "ne işe yarar" yerine "neyi bozar" diye bakmak gerekir. Büyük dil modelleri bir sonraki kelimeyi tahmin ederek çalışır. Bir gerçeği veritabanından çekip getirmez, dilde en olası devamı üretir. Soru modelin bildiği bir konuya denk gelirse sonuç doğru çıkar. Konu belirsizse model "bilmiyorum" demek yerine akıcı ama yanlış bir cevap kurabilir.

Sorunun tehlikeli tarafı üslubudur. Uydurma cevap da doğru cevap kadar düzgün cümlelerle gelir, bu yüzden okuyan kişi fark etmeyebilir.

Örnekle anlatalım

Adana'da seramik ve banyo malzemesi satan bir firmanın web sitesine genel amaçlı bir sohbet botu koyulduğunu düşünelim. Ziyaretçi "60x120 porselen karo için kargo ücretsiz mi?" diye soruyor. Bot, firmanın kargo politikasını hiç görmediği halde "Evet, tüm Türkiye'ye ücretsiz gönderiyoruz" diyebilir. Müşteri bu cümleye güvenip sipariş verir, sonra kargo ücreti çıkınca şikâyet eder. Hata botun kötü niyetinden değil, elinde cevap olmamasından doğmuştur.

Aynı bot firmanın kendi kargo şartlarını okuyabiliyorsa ve yalnızca oradan cevap vermesi istenmişse durum değişir: şart belgede yoksa "Bu konuda kesin bilgi veremiyorum, ekibimiz size dönsün" der.

Nasıl azaltılır?

Halüsinasyonu sıfırlamak mümkün değildir, ama belirgin biçimde düşürmek mümkündür:

  • Bota yalnızca firmanın kendi belgelerinden cevap vermesini söyleyin; belgede yoksa insana devretsin.
  • Fiyat, stok ve kampanya gibi değişken bilgileri modelin hafızasına değil canlı sisteme bağlayın.
  • Cevabın hangi kaynaktan geldiğini kullanıcıya gösterin.
  • Cevap sıcaklığını (rastgelelik ayarını) düşük tutun.
  • Gerçek konuşma kayıtlarını düzenli okuyup hatalı cevapları düzeltin.

Sık yapılan hatalar

En yaygın hata, hazır bir botu hiç sınırlandırmadan müşteri karşısına koymaktır. İkincisi, "model zaten çok bilgili" diye şirkete özel bilgiyi vermemektir. Üçüncüsü, test aşamasında yalnızca kolay soruları denemektir; asıl uydurma, bilginin olmadığı sorularda ortaya çıkar. Hukuki, sağlık ve fiyat konularında botun yetkisini bilinçli olarak dar tutmak gerekir.

Daha fazlası

Botların hangi bilgiyle ve hangi sınırlarla kurulacağını yapay zeka chatbot sayfamızda anlattık. Konunun teknik komşuları için token ve bağlam penceresi terimlerine de göz atabilirsiniz.

Yapay Zeka & Chatbot için ücretsiz ön görüşme: bu konuyu kendi işinize göre netleştirelim.

Bununla ilgili diğer sorular

Yapay zeka neden bilmediği şeyi uydurur?

Çünkü dil modeli gerçeği sorgulayan bir arama motoru değil, kelime dizilerinin olasılığını hesaplayan bir sistemdir. Eğitimde cevabın karşılığı yoksa bile en makul görünen cümleyi üretmeye çalışır, bu da uydurma bilgiye yol açar.

Halüsinasyon tamamen engellenebilir mi?

Tamamen engellenemez, ancak çok azaltılabilir. Botu yalnızca onaylı belgelerden cevap verecek şekilde sınırlamak, canlı veriye bağlamak ve emin olmadığında insana devretmesini sağlamak riski ciddi ölçüde düşürür.

İlgili hizmetler

Bölgelere göre

Benzer terimler

Projenizi konuşalım.

İlk görüşme ücretsiz. Yazılı teklif ve takvim 48 saat içinde.

Ara WhatsAppTeklif Al