İçeriğe geç
Rebitra

📖 Sözlük · Terim

Korelasyon ve nedensellik nedir?

Kısa cevap

Korelasyon, iki değerin birlikte artıp azalması yani aralarındaki ilişkidir. Nedensellik ise birindeki değişimin diğerini gerçekten doğurmasıdır. İkisi aynı şey değildir: reklam harcaması ve satışlar birlikte yükselebilir, ama üçüncü bir etken, örneğin sezon, ikisini de yükseltiyor olabilir.

Son güncelleme: 21 Ekim 2026 · Hazırlayan: Rebitra ekibi

Kısaca ne işe yarar?

Raporlarda sık görülen bir yorum hatası vardır: iki çizgi birlikte yükseliyorsa biri diğerini yükseltmiştir. Korelasyon yalnızca birlikte hareketi söyler; yönü ya da sebebi söylemez. Bu ayrımı bilmek, bütçeyi yanlış yere akıtmaktan korur.

Bir ilişkinin nedensel olup olmadığını anlamanın en güvenilir yolu kontrollü deneydir: bir gruba müdahale edip diğerine etmemek ve sonucu kıyaslamak. Deney mümkün değilse, olası üçüncü etkenleri tek tek elemek gerekir.

Örnekle anlatalım

Adana'da dondurma ve meşrubat satan bir işletme, Instagram'da gönderi paylaştığı haftalarda cirosunun arttığını fark ediyor. İlk yorum, "paylaşım yapmak satışı artırıyor" olabilir. Oysa paylaşımlar sıcak aylarda sıklaşıyor ve sıcak aylarda zaten satış yükseliyor. Hava sıcaklığı hem paylaşım sayısıyla hem satışla ilişkili; yani gerçek sürücü paylaşım olmayabilir.

Doğru bir sınama için, benzer iki haftada birinde paylaşım yapıp diğerinde yapmamak ya da şube bazlı karşılaştırma yapmak gerekir. Ancak o zaman paylaşımın kendi katkısı ayrıştırılabilir.

Ne zaman önemli?

  • Bütçe kararı verirken: Hangi kanalın gerçekten satış getirdiğine karar vermeden önce.
  • Rapor sunarken: Yöneticiye "şu yüzden oldu" demek yerine "şununla birlikte hareket etti" demek daha dürüsttür.
  • Otomatik kararlarda: Algoritmalar korelasyona dayanır; kullandığınız sistem sebep aradığını varsaymamalı.
  • Tesadüfi ilişkilerde: Çok sayıda metriği birbiriyle kıyaslarsanız, anlamsız ama güçlü görünen ilişkiler mutlaka çıkar.

Bir ilişkinin tesadüf olup olmadığını ölçmek için istatistiksel anlamlılık bakılır, ancak o da nedenselliği kanıtlamaz. Verilerin dağıldığı yerlerden toplanıp tek bir temiz kaynakta birleşmesi için veri ambarı ve veri gölü kavramına da göz atın. Kısacası bir grafikte iki çizginin uyumu, karar vermek için yalnızca bir başlangıç ipucudur; ardından "başka ne bu ikisini birlikte oynatıyor olabilir?" diye sormak gerekir. Bu soruyu düzenli sorduran, rakamları bağlamıyla gösteren raporlar için veri analitiği ve dashboard hizmetimiz var.

Veri Analitiği & Dashboard için ücretsiz ön görüşme: bu konuyu kendi işinize göre netleştirelim.

Bununla ilgili diğer sorular

Korelasyon katsayısı yüksekse nedensellik vardır denebilir mi?

Hayır. Katsayı yalnızca iki değerin birlikte ne kadar tutarlı hareket ettiğini gösterir. Yüksek bile olsa, üçüncü bir etken ya da tesadüf nedeniyle ortaya çıkmış olabilir; nedenselliği deney ya da dikkatli analiz gösterir.

Pazarlama raporlarında nedenselliği nasıl test ederim?

En basit yol, benzer iki dönem ya da iki bölge arasında yalnızca bir şeyi değiştirmektir. Bir kampanyayı yarı bölgede açıp diğerinde kapatmak ve farkı karşılaştırmak, tahminden çok daha güvenilir bir cevap verir.

İlgili hizmetler

Bölgelere göre

Benzer terimler

Projenizi konuşalım.

İlk görüşme ücretsiz. Yazılı teklif ve takvim 48 saat içinde.

Ara WhatsAppTeklif Al